Leef wijzer met het Enneagram! – een inleiding

Blog > Mensvisie > Leef wijzer met het Enneagram! – een inleiding

Waar haalde Martin Luther King de persoonlijke kracht vandaan om het goede te doen?
Wat zou een eenvoudige reden kunnen zijn dat Maxima op Willem-Alexander is gevallen?
Wat maakte Johan Cruijff zo onnavolgbaar in zijn taalgebruik, en waarom riep de samenwerking met een type als Louis van Gaal spanningen op?
Waarom giert de een met Gordon mee, en kan de ander hem absoluut niet uitstaan?

Wat maakt dat je met de ene collega meteen een klik hebt (“We zijn twee handen op één buik!”), en kost het contact met de andere college je veel meer energie (“Hij begrijpt mijn humor niet, terwijl hij misschien wel de slimste van ons allemaal is…”).
Hoe kun je meer begrip krijgen voor het karakter en het gedrag van jezelf en de ander?
Welk symptomatisch gedrag vertoon je als je lekker in je vel zit? Wat doe je bijna vanzelf als je onder spanning komt te staan?
Welke tool zou wel eens hét recept kunnen zijn om zowel de sfeer als de productiviteit op de werkvloer te verhogen?

Mijn leven veranderde toen ik kennis maakte met het Enneagram. Eindelijk kon ik omarmen wie ik was, en hoefde ik niet langer aangepast gedrag te vertonen. Ik ontdekte mijn eigen Type en de “lens” waardoor ik het leven bekijk.

Wat is het Enneagram?
Het blijft speculeren, maar het klinkt al boeiend dat het Enneagram waarschijnlijk een meer dan 4000 jaar oud gedragsmodel is, dat negen persoonlijkheidstypen in kaart brengt. Het model zou al in Babylonië of elders in het Midden-Oosten zijn gebruikt. In ieder geval heeft de oosterse wijsheidstraditie van de zogenaamde soefi’s, een mystieke stroming binnen de Islam, het model verder uitgewerkt. Maar ook boeddhisten en christenen hebben het model opgepakt en ingekleurd, evenals andere geestelijke stromingen die tot aan de dag van vandaag opgeld doen. Het model verbindt iedereen met elkaar, mannen en vrouwen, blank en zwart, seculieren en gelovigen. En dat is niet zo gek: het gaat over de mens. En je doet er niets aan: zo worden we geboren, en zo gaan we ooit weer.

Waarom het Enneagram?
Het Enneagram maakt inzichtelijk hoe wonderlijk wij mensen in elkaar zitten. Enerzijds helpt het je om te ontdekken en te begrijpen wat voor persoonlijkheidstype jij bent, anderzijds laat het model zien wat voor groeimogelijkheden en facetten je als mens(heid) bezit. Je ontdekt je (door)groei- en stressrichtingen. Het geeft inzicht hoe je je beter in relatie tot anderen kunt verhouden. De lijnen binnen het Enneagram (letterlijk: “Negen-Tekening”) laten de verbinding tussen de Typen zien.

Het model krijgt, zoals misschien wel het lot van elk model is, dat het mensen nummert en in hokjes plaatst. Etikettering dus. Die kritiek is begrijpelijk. Zometeen beschrijf ik dat het noodzakelijk is om het model óók te overstijgen, of je zelf ervan te bevrijden – iets wat de Enneagramdominee onderscheid van menig ander Enneagram-trainer. Maar vooraf: het Enneagram is uit op verwondering, niet op afzondering van mensen. En een advies om het hokjesdenken te overwinnen is wat mij betreft dan ook om het model niet vanaf de cirkelrand te benaderen, maar vanuit het middelpunt. Dan raak je alle Typen, alle lenzen waardoor wij het leven en het gedrag van onszelf en anderen kunnen bekijken.

Maar… er is één Type of “lens” waarvan jij zegt:

“Nou zeg, dat ben ik!”
En dat maakt het spannend en boeiend. Het geeft een kick om meer van jezelf te leren kennen. Het Enneagram kan je het gevoel geven dat je gekend bent. Dat je mag zijn wie je bent.
Tegelijk wordt het ook spannend als je zegt: “Dat bén ik!” Want het is een lens waardoor je kijkt, niet je identiteit. Maar het gekke en leuke is: je zult het gevoel krijgen dat het wèl over jou en je identiteit gaat. Je zult je gezien en erkend voelen als je je eigen Type ontdekt. Dat euforische gevoel, misschien wel een oerverlangen, kan begrip en zelfinzicht een mens dus geven. En dat is prima. De overgang tussen identiteit en gedrag is diffuus. En dat weten we ook wel. Soms gedragen we ons zoals het bij ons mooiste ik past. Soms doen we dingen waarvan we niet kunnen begrijpen dat we daartoe in staat waren. We kunnen heel goed met onszelf leven, maar ook heel goed langs onszelf heen. De mens… wat een wezen!

De negen Typen – nummers en namen
Het Enneagram kent negen hoofdtypen. Hoewel ze heel objectief en neutraal (geen hokjesdenken!) worden genummerd, heeft elk Type-nummer ook benamingen gekregen. Hier komen ze. (NB. Elke mannelijke benaming kent uiteraard een vrouwelijk equivalent: ‘De Gastheer’ is ook ‘De Gastvrouw’.)

Type 1.
De Perfectionist, de Idealist, de Advocaat, De Leraar, De Hervormer, De Moraalridder, De Organisator.

Type 2.
De Helper, de Dienaar, de Gastheer, de Altruïst, de Geliefde, de Verzorger, de Behager, de Speciale Vriend.

Type 3.
De Bereiker, de Charmeur, de Professional, de Motivator, het Rolmodel, het Toonbeeld, de Communicator, de Statuszoeker, “De Beste”.

Type 4.
De Individualist, de Aristocraat, de Bohémien, de Kunstenaar, de Romanticus, de Melancholicus, de Estheet, het tragische Slachtoffer, de Speciale.

Type 5.
De Waarnemer, de Beeldenstormer, de Probleemoplosser, de Denker, de Innovator, de Specialist, de Radicaal, de Deskundige.

Type 6.
De Loyale, de Verdediger, de Vriend, de Hoeder, de Ware Gelovige, de Twijfelaar, de Troubleshooter, de Traditionalist, de Betrouwbare.

Type 7.
De Optimist, de Entertainer, de Realist, de Generalist, de Multitasker, het Wonderkind, de Dilettant, de Connaisseur, de Animator.

Type 8.
De Leider, de Onafhankelijker, de Beer, de Uitdager, de Beschermer, de Kostwinner, de Ondernemer.

Type 9.
De Vredestichter, de Scheidsrechter, de Dromer, de Heler, de Verzoener, de Trooster, de Utopist, de Diplomaat, “Niemand in het bijzonder”.

Wat de Enneagramdominee als noodzakelijk extra biedt
Er zijn veel Enneagramtrainers, cursussen, media- en bedrijfstrainingen. Er zijn echter weinig trainingen die een cursus kunnen aanbieden waarin het Enneagrammodel ook wordt overstegen. De reden daarvoor is even pijnlijk als simpel: gebrek aan kennis. Dat bedoel ik niet aanmatigend of verwijtend, het is een logisch gevolg van de ontkerkelijking en secularisatie van het Westen. Hoe begrijpelijk die beweging ook is, we zijn er de joods-christelijke verhalen en wijsheden mee kwijt geraakt. Opa en oma kennen de verhalen misschien nog, maar hele generaties groeien nu op zonder die kennis. En dat heeft gevolgen, ook voor de omgang met het Enneagram.

Het risico van en grootste kritiekpunt op het Enneagram is, zoals gezegd, het hokjesdenken en het etiketteren van mensen. En naar mijn mening kom je daar ook niet los van als je consequent binnen dat model blijft denken. Je komt er dan in vast te zitten, hoe goed je binnen dat model ook groeit als Type. De joods-christelijke verhalen en wijsheden zijn naar mijn mening dan ook noodzakelijk om je Type niet alleen te leren begrijpen, maar ook te leren bevrijden van het model (dat an zich erg goed en bruikbaar is).

Dat vraagt nogal wat, dat begrijp ik. Religie wordt wantrouwend bekeken, theologie is misschien zelfs voor velen een onbekend terrein. Aan de andere kant ontstaat er, juist in de nieuwste generaties die geen frustraties rond religie en/of geloof kent, ruimte en openheid voor religieuze wijsheden. “Zolang mij maar niets wordt opgedrongen.”

Die openheid en houding deel ik.

Een training van de Enneagramdominee biedt dus een mensvisie die elke Enneagram-deskundige biedt. Maar je krijgt meer. Oude verhalen en wijsheden die je blik op het Enneagram en jezelf verbreedt, en in een ander licht zet.

Wat kun je verder met het Enneagram?
Ja, wat niet?

1. Je kunt een sterkte-zwakte-analyse van jezelf maken. En van je bedrijf. Je moet roeien met de riemen en de mensen die je hebt.
2. Je kunt de Kernkwaliteiten aan het Enneagram toevoegen. Wat zijn de kernkwaliteiten, de valkuilen, de uitdagingen en de allergieën van elk Type? Hoe kun je je als werknemer misschien nog beter laten benutten? En spannender: zit je op de goede plek binnen het bedrijf?
3. Erg leuk en leerzaam: aan welke BN’ers of beroemde personen uit het verleden wil ik mij (absoluut niet) spiegelen? Welke voorbeeldfiguren halen het beste in mij naar boven, en welke mensen kunnen wat leren van mijn type?
4. Ken je ze nog, de hoofdzonden (uit de film Seven bijvoorbeeld)? Elk Type is gevoelig voor een van de hoofdzonden…
5. Het model maakt ruimte voor 18 typen. Elk Type heeft namelijk ook een vleugel naast zich. Dus een Type 3 heeft een 2-vleugel of een 4-vleugel. Dat geeft twee verschillende Typen 3, met uiteraard veel overeenkomende punten.
6. Het Ennegram geeft in mijn ervaring ruimte voor het eerlijke gesprek. Waaraan erger je je bij de ander? Wat maakt dat je je niet zo begrepen voelt, terwijl je je toch echt zo normaal mogelijk gedraagt? Als er ruimte komt voor openheid richting elkaar, heb je aan het Enneagram een uitmuntende tool!

Pluspunten van het Enneagram op een rij
Enkele pluspunten van het Enneagram:

a. Het Enneagram is concreet. Geen meta-gepraat. Het gaat over jou en mij.
b. Het Enneagram werkt interrelationeel. Juist in het contact met anderen leer je jezelf nog beter kennen. (Vooral met de Typen die in verbinding met je staan, zoals bijvoorbeeld Type 7 in verbinding staat met 8 en 6 (de vleugels) en met een groeirichting (Type 5) en stress-richting (Type 1). Maar het is net zo boeiend om je te spiegelen aan Typen die het verst weg van je staan. Ook zij zijn net mensen…
c. Het Enneagram is multi-disciplinaal toepasbaar. Je kunt het model in gesprek laten gaan met verschillende disciplines, zoals de biologie, de filosofie, de psychologie en de moeder aller disciplines: de theologie.

De kern van alles blijft: het gaat om de verwondering! Om jezelf en om de ander. We zijn zo ongelooflijk mooi en uniek.

Het Enneagram op jouw bedrijf? Boek de Enneagramdominee van Leefjijwijzer.nl!
Is het Enneagram iets voor jouw bedrijf? Wil je je team laten groeien in zelfkennis en in kennis van de ander? Zoek je naar een inhoudelijke invulling van een bedrijfsuitje, een studiemiddag of een boeiende tool voor het laten groeien van de teamgeest? De Enneagramdominee is te boeken voor een workshop of een masterclass.Ga naar enneagram-dominee.nl voor meer info en boekingen!.

Leef wijzer met het Enneagram!

David Heek
Enneagram-dominee bij Leefjijwijzer.nl

David Heek
Auteur David Heek
David Heek (36) is een creatieve theoloog en Enneagram-kenner. Hij haalt energie uit het inspireren en geestelijk begeleiden van (individuele) mensen. Hij leeft op van wijsheden die raken, en die hij op Leefjijwijzer.nl verwoordt. Als enneagram-dominee is hij beschikbaar voor particulieren en bedrijven. Als theaterdominee kun je hem in de theaters meemaken.
Gerelateerde blogs
Er zijn nog geen reacties op dit blog

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *